Immigration, Transformation, Innovation

In a world that endorses global communication and connectivity, brought about by technological innovation and increasing mobility, the immigrant faces a primal human experience. What can we learn from immigrants in terms of the ways they transform themselves? How do they move from isolation and marginalization to innovation and leadership? How do they tackle those voices that urge them to stay put and resist change?

The immigrant journey is, among other things, a journey toward finding new allegiances; a movement toward taking an opportunity to develop a different point of view about themselves as well as their role in a particular society. Often, such journey involves forming or joining new communities within their own ethnic and/or linguistic boundaries. What is more difficult, however, especially for those of us who have the chance to become permanent residents in or citizens of a new country is the challenge to become integral members of already-established communities. As immigrants we come to embrace norms, practices, and emotions very different from those of our native countries. In that sense an immigrant’s journey involves one of humanity’s most universal and progressive activities—learning. Active and eager to learn, immigrants find new ways to plug into unfamiliar situations.

Leaving their native countries and re-establishing themselves in a new place, immigrants are, in a way, reborn into a new language. As they use the English language through their work as doctors, scientists, writers, musicians, teachers, researchers, and entrepreneurs, they not only transplant their diverse pattern of thinking, they transform it. These hard-working professionals offer new words to the English language and create “Englishes” for many essential fields—from labor and creativity through art and music to business and computer science.

Learning new codes of behavior and communication, finding innovative ways to articulate the multiplicity of their experiences, immigrants contribute new ideas to growing economies. Taking on a new name, signifying their transformative and powerful rebirth into the new language and new culture, often marks their new identity. A striking example of such transformation, which even inspired Shakespeare’s Othello, comes from al-Ḥasan ibn Muḥammad al-Wazzān al-Zayyātīor al-Fāsī, also known as Leo Africanus (1485–1554), an

Islamic scholar from the Kingdom of Granada on the Iberian Peninsula. For four hundred years, Leo’s writings remained a principal sources of Europe’s information about Islam.[i] As a Muslim fearing the persecution by Catholics in Granada, Leo was among a group of Muslim elites who immigrated to North Africa. While traveling on one of his commercial and diplomatic missions, he was captured by Christian pirates and enslaved. Due to his extraordinary intelligence, which immediately became evident, Leo was presented as a “gift” to Pope Leo X. After freeing him, the pontiff persuaded him to profess Christianity in 1520. Under the new name of Giovanni Leone (John Leo), he learned Latin and Italian and taught Arabic in Rome. His openness to adopting a new identity was largely responsible for his success and reputation throughout the centuries.

Like Rome during the Renaissance, New York (along with other cities, in the United States and elsewhere) encourages contributions by highly educated immigrants who breathe new life into old industries. Ukrainian Jan Koum, developer of Whatsapp; Russian Sergey Brin, co-founder of Google; Greek Arianna Huffington, founder of The Huffington Post; Hungarian Andrew Grove, founder of Intel; South African Elon Musk, founder of aerospace manufacturer Space X and auto company Tesla are just a few of the leading figures who remind us of how immigrants cannot only survive but thrive.

Foreign-born and US-educated researchers have taken over Silicon Valley and their innovative projects have transformed the world: Deepak Aatresh from India and Felicia Borkovi from Romania founded Aditazz, which aims to revolutionize building construction; Taher Abbasi, Shireen Vali, and Pradeep Fernandes founded Cellworks, designing new therapies that target a range of health issues; Amit Jain from India and Roger Hajjar from Lebanon, who studied at Boston University, started high-def video wall maker Prysm.[ii]

Beyond research, leadership and entrepreneurial invention, artists, curators, writers and educators pioneered global, cultural and linguistic communication with art exhibits and publications in many countries and languages. Syrian-born artist Mohannad Orabi and art historian Maymanah Farhat organized exhibitions in Dubai, Beirut, and London, presenting a side of Syria’s recent history that lies beyond the talking points of the news media. The artistic work of Albanian Italian artist Anila Rubiku deals with such issues as the immigrant experience (Venice Biennale 2011); dictators and their toxic egos (Tel Aviv Museum 2014); the “meaning” of home (Hammer Museum, LA, 2013); the future of “Cities and Democracy” (Venice Architectural Biennale, 2008); “Albania: women, justice and the law—Abused women imprisoned for murdering their ‘men”’ (5th Thessaloniki Biennale, 2015).[iii] The curating work of Greek and Roman art by Greek-born archaeologists and art historians, Angelos Chaniotis, Nikolaos Kaltsas and Ioannis Mylonopoulos for a New York exhibit at the Onassis Cultural Center entitled “A World of Emotions: Ancient Greece 700 B.C. – 200 A.D.” emphasizes the central role of emotions in politics, culture, institution, and domestic life in ancient Greek, and by extension, modern society. The difficulty of reading emotions in cross-cultural situations accurately is another aspect demonstrated in the exhibit making the public aware of possible miscommunications that occur due to misjudgment of another’s emotions.[iv] Swiss-born Professor and theoretical cosmologist at Imperial College, London, Roberto Trotta, published At the Edge of the Sky: All you Need to Know about All-There-Is (2014), aimed at eliminating jargon in scientific research. With only a thousand words at his disposal, Trotta tells the tale of the Big Bang and the birth of the universe all the way through to theories of its future, thus opening a dialogue with the public about centuries-old issues about astronomy and cosmology.[v]

Despite an unstoppable frenzy of global technological, scientific, and artistic innovation and development of ideas, women represent only a small segment. Out of a total of 52 percent of U.S. innovators (with either one or both parents born outside the United States or not U.S. citizens) only 12 percent are women.[vi] Often, the multivalent roles of women as caregivers, mothers, housewives and laborers undermine the quality of their personal and professional lives. At the same time large numbers of immigrant women who contribute to the global economy remain unrecognized working either as laborers in sweat shops or as sex-slaves in the multimillion-dollar industry of sex trafficking. Of the 4.5 million victims forced into exploitation worldwide, 98 percent are women and girls. Their stories of survival deserve to be heard.

This volume, among other things, captures a wide range of experiences of immigrants—human beings whose efforts to find a home in the world captures a similar effort to find a language that feels and sounds familiar—a language of their own. To address the question of one of the contributors in this volume, “In a massively globalized world, where or what is our home?” immigrants who move from the margins of society to success and acknowledgement respond that they gain a sense of belonging through their intellectual work, which begins and ends with language—the languages of business, of academic institutions, of politics, of networking, and of emotions. For before individuals start to feel at home in a nation at an official level by acquiring citizenship, they start to belong unofficially by learning ways to make themselves understood. At the same time innovation, technology, and entrepreneurial work offer them a passport to a global, trans-regional and trans-temporal citizenship. The space of such global citizenship is occupied by partnerships, allegiances, and relationships that begin with language, that is plural, Englishes.


[i] Aakanksha Gaur, “Leo Africanus: Islamic Scholar.” Encyclopedia Britannica Online. Encyclopedia Britannica Inc., 2014. Web. July 20, 2017. See also: Natalie Zemon Davis, Trickster Travels: A Sixteenth Century Muslim Between Worlds. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2006.

[ii] Yatin Mundkur, “Immigrant Entrepreneurs: Vital for American Innovation.” Techonomy, January 22, 2014. Web. July 20, 2017.

[iii] The Foreign Policy Magazine Editors. “A World Disrupted: The Leading Global Thinkers of 2014.” Foreign Policy Online. Web. July 20, 2017.

[iv] Angelos Chaniotis, “A World of Emotions: The Making of an Exhibition.” The Institute Letter Spring 2017. Princeton: Institute for Advanced Study, 2017, p. 12-13.

[v] Roberto Trotta, “The Power of Simplicity: Explaining All-There-Is with the Most Common Thousand Words.” CAPJournal 16 (December 2014), p. 5-7. Web. July 20, 2017.

[vi] According to the 2016 survey of the Information Technology and Innovation Foundation (ITIF), immigrants are responsible for a large and vital component of U.S. innovation: more than 35.5 percent of U.S. innovators were born outside the United States. Another 10 percent were born in the United States but have at least one parent born abroad. More than 17 percent are not U.S. citizens, yet they are making invaluable contributions to U.S. innovation. Adams Nager, David M. Hart, Stephen Ezell, Robert D. Atkinson, “The Demographics of Innovation in the United States.” ITIF Online, February 24, 2016. Washington: Information Technology and Innovation Foundation. Web. July 20, 2017.

*This essay constitutes the Epilogue of a volume edited by Catalina Florescu entitled “Transnational Narratives of Englishes in Exile” forthcoming by Lexington Books in 2017.

Maria Hadjipolycarpou, PhD. Follow me on Twitter



Cyprus and the European Union: A Savior and its Double


On March 19, 2013, the members of the Cypriot Parliament were called to make a decision that could have changed the lives of no peopleEuropeans forever. The Parliament was asked to accept or reject the bail out plan set by the European Central Bank, the European Commission and the International Monetary Fund (Troika). The plan would dip into the depositors’ bank accounts to help save the Cypriot banks from bankruptcy. Αs many economic analysts said, the proposed imposition of a levy (“haircut”) of 6.75% on bank deposits less than 100.00 euros was an unprecedented event in the world’s economic history. While large groups of protesters gathered outside the Cypriot Parliament waiting for the result of the vote, Spanish protesters gathered in Madrid knowing that they could be next with a possible imposition of a levy of 0.2% on their bank deposits over 100.00 euros.

The unanimous rejection (the “No”) of the haircut by the members of the Parliament had no impact whatsoever on whether the European bail out plan would eventually be implemented or not. To the surprise of the Cypriot citizens the Troika eventually imposed the closing of Cyprus Popular Bank, one of the country’s largest, costing account holders 4.9 billion euros and proceeded with the haircut of 60% on bank deposits over 100.00 euros for deposites in the Bank of Cyprus. benefit

Then, Cypriots, albeit in a state of shock, seeing their life savings, their pensions and their businesses vanishing in front of their eyes, instantly invented various support mechanisms in order to deal with the upcoming shortages: the power supply company reduced its monthly fees; the telecommunication authority provided free telephone service for April; doctor Eleni Theocharous established a temporary nursing unit to provide free health care; bakeries decreased the price of milk and bread. Α Day Long Solidarity Concert with title “People for People” took place on April 1st  to collect food supplies for the poor (video). Think tanks, comprised by civilians, are currently being formed to find innovative ways to reclaim democracy and facilitate future everyday economic exchanges.

The Cypriot “No” was a reminder that the European community breathes (perhaps its last breaths) at the Community’s periphery. According to Costas Douzinas it “was the first formal rebuff of austerity, something that the obedient governments of southern Europe had not dared” (The Guardian). The parliament’s “No” cost the Cypriots one of their biggest banks, even though as many have argued the bank would be lost regardless; yet it affirmed their faith in democracy and European solidarity regardless of the financial cost. Little did the common Cypriots know about the existing divisions within the E.U. in which the individual democratic decision-making processes of nations are, since the Lisbon treaty, subject to the authority of the supranational European Commission.

A History of Cypriot Multiculturalism
Cyprus has been representing for centuries what the European Union aims towards: to be a place of free movement and neutral identity, a multi-ethnic and multi-cultural community. Cyprus has been a place of multicultural and multiethnic exchange for centuries. Two articles, “Ports of Call” by Sharon Kinoshita & Jason Jacob and, “Noi Siamo Mercatanti Cypriani” by Sharon Kinoshita, analyze Giovanni Boccaccio’s Decameron (1350c) in order to make a claim about medieval Mediterranean connectivity and cultural exchange. Their work suggests that proclaiming oneself a “Cypriot merchant” in the 14th century Mediterranean came with a vague and indefinite connotation about who this person actually was in terms of his religious, cultural and “national” identity.


In Boccaccio’s Decameron Cyprus was a place of connection and accommodation, a crossroad for ships and merchants of many nations, languages and religious affiliations (Kinoshita & Jacobs 183). The island was a true center of trade where maritime routes from Latin Europe met the land routes coming from central Asia, the Indian Ocean and beyond. By the turn of the 14th century merchants, bankers and ship owners from Genoa, Pisa, Venice, Florence, Piacenza, Ancora, Padua, Barcelona and Provence and their businesses were thriving on the island. Everyday, from dawn to dusk, one could hear “the tongues of every nation under heaven” in the ports of Cyprus. With its francophone kings, its majoritarian Greek-speaking majority, Italian merchant colonies and its Arabic-speaking Levantine Christian communities, its visiting Provencal and Catalan merchants, Cyprus was a multilingual, multiethnic and multi-religious place (Kinoshita 50).

saladinThe story of Saladin in Boccaccio’s Decameron exemplifies the vagueness of the Cypriot identity. Saladin, Sultan of Babylon (Cairo), disguised himself as a Cypriot merchant, traveling from East to West, at the time of the Crusades, to gauge the West’s level of preparedness for the upcoming Crusade (Kinoshita 44). On his way, he arrived in Pavia, Italy and met townsman Masser Torello. Having been asked who he was, Saladin did not want to reveal his true identity, fearing persecution for his religious and ethnic affiliation as a Muslim Babylonian. The anonymous “Cypriot merchant,” that is a recurring figure in Boccaccio’s Decameron, served as a plausible disguise for Saladin as it was a term that was deliciously vague (Kinoshita 49, 50).

To be a “Cypriot” at the time of the Crusades was to be ethnically anyone“Cypriot” was a symbol of peace and friendship, bridging the differences between the East and West. You could have been an Egyptian, a Greek, an Italian, a Spaniard, or a Frank but you could call yourself a “Cypriot” and acquire an overarching international status. But the “Cypriot” in Decameron was not only a symbol of vague and indefinite identity. Cyprus allowed Saladin to choose “Cypriot” as a “nationality” suggesting he was arriving as an ally and friend.

Boccaccio’s image of the Cypriot is relevant today. Due to the unceasing movement of immigrants, asylum seekers, entrepreneurs and soldiers over their land, Cypriots are accustomed to intercultural exchange. In 1946-49, under British colonial government, 51,000 Jews from the Balkans and Eastern European countries immigrated to Cyprus and lived in refugee camps there. In the early to mid-1980s many affluent Arabs (mostly Lebanese and Palestinians) came to Cyprus following the collapse of Beirut. These business people utilized the infrastructural, tax and offshore incentives that Cyprus had to offer to develop their own businesses (Demetriou & Trimikliniotis 2005: 9). Cyprus accommodated asylum-seekers from Nigeria, Cameroon, the Palestinian territories, Iraq, Iran, Syria and Pakistan throughout the second half of the 20th century and beginnings of the 21st century. Russian Pontians came to Cyprus as permanent residents from the former Soviet Union in the 1990s. With a total population of approximately 1 million people, the island is now filled with immigrants from many different countries. Trimikliniotis and Demetriou (2005) show that 80,000 immigrants from Greece, the United Kingdom, Russia, Sri Lanka, the Philippines, Vietnam, Poland, Bulgaria and Romania lived in Cyprus in 2004, which is equal to the number of Turkish Cypriots. British, Swedish and other Northern European retirees reside today in its picturesque villages. British and American soldiers work at their countries’ military bases on the island, along with the United Nations multiethnic units that have guarded the buffer zone since 1964.

no to bankrupcy

Multiculturalism in a Post-Democratic Society

Today, it seems that the Northern European countries’ financial goals stand above the decisions of individual nation-members, especially those in the South. This is apparent from the eradication of the sovereignty of the member states after the approval of the Lisbon Treaty (2007). The E.U.’s Lisbon Treaty replaced the unanimous voting system, that used to give equal voting power to all state-members, with a majority vote system in which the most powerful nations hold a stronger vote within the European parliament.

The bankruptcy crises in Ireland, Spain, Portugal, Italy and Greece – as well as the role of the European commission in restructuring their economies – unearthed a crucial feature of the E.U.: its role as an organization that commands the restructuring of financial systems of the periphery, and that subsequently imposes a version of an old-new economic model, known as ordoliberalism, according to which the markets need to be regulated.

The Lisbon treaty signaled the inauguration of a post-democratic European community. The treaty came as a replacement of the rejected European constitution by Dutch and French voters in 2005 and by Irish in 2008 and as previously said moved the decision making process away from individual member states. Under this new set of rules the nations can pass their own laws but as members of the E.U., their decisions are subject to the European Commission’s authority. In this post-democratic Europe, the Cypriot Parliament was called on March 19, 2013 to accept or reject the bail out plan of the Troika.

The disappointment with the European Union’s dysfunctional and post-democratic practices is now sensed intensely in Cyprus. The entrance of Cyprus in the European Union in 2004 had reconstituted the lost multiculturalism and reignited the movement of peoples and trade that Boccaccio talks about. It restored Cyprus into that which it had been: a place for everyone and for all peoples.

A Savior and its Double

Cyprus parliament’s vote wasn’t the end of the Cypriot financial adventure. In order to understand the dynamics of Europe and Cyprus in regards to the bail out plan, let’s turn back to another story of the Decameron, that of Alatiel and Cypriot Antigonos.

alatielThis story portrays the Cypriot as the savior of the beautiful Alatiel, wandering in the Mediterranean, sexually violated by a number of men. Alatiel, the daughter of the sultan of Babylon (Cairo), dispatched from Alexandria to be wed to the Muslim king of Algrave (Portugal), is shipwrecked on the island of Majorca. There she is rescued by a nobleman, Pericone of Visalgo, who seduces her. After his death, Alatiel passes from one man to another – including two Genoese ship owners, the prince of Achaea, the duke of Athens, the prince of Constantinople, the Turkish emir of Smyrna and a Cypriot merchant. Eventually, in Famagusta of Cyprus, she is recognized by one of her father’s former retainers, Antigonos, who is ready to return her to her father (Kinoshita & Jacobs 163). But Alatiel tells Antigonos that, “I would have preferred for my life to have ended that way [at sea] rather than to have led the life I have lived. And I think my father would wish the same thing if he ever found out about it” (Kinoshita & Jacobs 184).  She expresses the wish that she had never been saved from the shipwreck. Antigonos, in spite of Alatiel’s acknowledgement of her altered status as a woman, decides to save her. He provides her with a fictional cover story to explain away her long absence: that all this time she lived with the nuns of the convent of San Cresci in Valcava. Antigonos himself supplements the story by saying that she lived a virtuous life with the nuns and she displayed a praiseworthy behavior. Thus, Alatiel is restored and returned to her origins due to Antigonos’ good will. The sultan, who is very pleased, rewards Antigonos and sends him back to Cyprus (Kinoshita & Jacobs 185).  Despite being violated by many men throughout her travels, Alatiel now appears as a virgin. The Cypriot Antigonos restored her fictional virginity and modest behavior. In this Boccaccian story the Cypriot does not denounce or punish the evils of the sea, the pirates, the princes and dukes, Alatiel’s violators. Instead, he maintains the status quo and restores the lie of her virginity.

By reading the story of Alatiel and Antigonos, with the Cypriot financial crisis in mind, one might tend to think of Cyprus, the one currently in need of financial aid, as Alatiel. The story, however, presents a different angle. The Cypriot is not the victim but the savior. Though it may seem paradoxical, Alatiel – the tortured and violated woman who realizes her self-canceling existence, cannot be other than Europe, suffering manifold financial crises, popular protests, divisions amongst its members and violations by its authorities. The European project that had to do with the eradication of injustice and conflict within the European continent, and the establishment of an environment of solidarity among its nations was the lie that the Cypriot parliament came to restore. Like Antigonos, the parliament supplemented the fictional cover story of Europe as a multicultural community that treats all nations equally and respects their democratic parliamentary decisions.

The contemporary Cypriot “No” to European authoritarianism carries the burden of Boccaccio’s soteriology with the Cypriot as the protagonist in the preservation of the status-quo, even-though Europe/Alatiel ask for the cancelation of their existence.

The instinctive “No” of the Cypriot parliament had more to do with Cypriots’ deep historical consciousness of incessant colonization and subordination, more recently to the British and the Ottomans, rather than with their material existence as an economic entity in the neoliberal world. Like Antigonos, Cyprus – which accounts for two tenths of a percent of the European GDP – takes on the symbolic burden of the lie to save Alatiel’s life (i.e. E.U). The tragedy of Antigonos is to be found in the minute detail of the sultan’s gifts: in the harsh Mediterranean world of competitive trade and piracy, Antigonos returns Alatiel to the sultan, not so that he can receive gifts but so he can be the heroic savior [σωσίας], meaning both “savior” and “double.”

Cyprus is both the EU’s savior and counterpart. While the E.U. offered a form of financial salvation to Cyprus through the bail out plan, Cyprus offered a more meaningful ideological salvation to the European Union through its rejection of the bail out.  Cyprus’ “No” had more to do with what was a righteous decision not only for the Cypriots but for the idea of the E.U. Immediately after the parliament’s meeting on March 19, its president, Yiannakis Omerou, said that the parliament’s decision would, in a way, protect the other countries of the E.U. from the implementation of a similar haircut policy of bank accounts with less than 100.00 euros. In rejecting the plan, despite of the destructive economic consequences that followed, Cyprus helped to preserve the European project’s most important value, solidarity.

Perhaps, what remains to be saved now are the remnants of the European Union project. The Cypriot “No” was a voice crying for such a saving.

Listen more on NPR : The Cypriots’ New World Marred with Uncertainty

Works Cited

Blumenfeld-Kosinski, R. & Petkov, K. (ed.) (2012). “Noi Siamo Mercatanti Cipriani. How to do things in the Medieval Mediterranean.” Philippe de Mezieres and His Age. Piety and Politics in the Fourteenth Century. Brill: Leiden – Boston.

Kinoshita, S. & Jacobs, J. (2007). “Ports of Call: Boccaccio’s Alatiel in the Medieval Mediterranean.” Journal of Medieval and Early Modern Studies, 37:1.

Demetriou, C. & Trimikliniotis, N. (2005). “Active Civic Participation of Immigrants in Cyprus.” Country Report prepared for the European research project POLITIS, Oldenburg.

“I could never be the poet of one country”

“I could never be the poet of one country”.

Στο ταξίδι της γνώσης θα με συντροφεύεις πάντα

Ο Γιάννης Κατσούρης είναι ένας απο τους σημαντικότερους ερευνητές και φιλολόγους της Κύπρου.

Τον Γιάννη Κατσούρη τον γνώρισα το 2008 μέσω του φίλου και συμφοιτητή Τάσσου Γκέκα. Ο Τάσσος είχε φιλικές σχέσεις με την Ντίνα Κατσούρη, τη γυναίκα του Γιάννη. Μια μέρα ο Τάσος με προσκάλεσε να γνωρίσω το Γιάννη και τη Ντίνα στο σπίτι τους στην Αγλαντζιά. Απο τότε τους επισκέφθηκα ξανά πολύ λίγες φορές λόγω και της απουσίας μου στο εξωτερικό. Ήταν άνθρωποι φιλόξενοι και ένιωθα λες και τους ήξερα χρόνια. Μια μέρα ο Γιάννης, καθώς του μιλούσα για την έρευνά μου με συνόδευσε σε ένα απο τα δωμάτια του σπιτιού, μέσα στο οποίο στοιβάζονταν αμέτρητα βιβλία. Η σκόνη που τα συνόδευε ήταν τεκμήριο του χρόνου που τα σκέπαζε. Σε ένα απο τα ψηλότερα ράφια βρισκόταν ένα απο τα αντίτυπα του βιβλίου “Οι Ρίζες.” “Πάρτο αυτό,” μου λέει, “πάρτο εσύ γιατί εγώ δεν φτάνω.” Το πήρα και τώρα τέσσερα χρόνια μετά, το μελετώ. Ένα απο τα άρθρα του βιβλιου που έγραψε ο Γιάννης: “Η έντεχνη ποίηση του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου”  είναι ένα απο τα σημαντικότερα για την ιστορία της Κυπριακής λογοτεχνίας.

Μιλούσαμε πάντα για τα φιλολογικά. Γνώριζε τα πάντα για την κυπριακή λογοτεχνία, για τους κριτικούς της και για τα γραπτά της. Είχε πάντα πολλά να πεί και ότι έλεγε το έλεγε με ένα βάθος σοφίας και μακρινής γνώσης που εμένα με σαγήνευε. Αν και τον συνάντησα πολύ λίγες φορές στη ζωή μου, ο Γιάννης με έχει στιγματήσει με ένα περίεργο τρόπο. Λόγω της απουσίας μου στο εξωτερικό δεν μπόρεσα να πάω στην κηδεία του και αμέλησα με τα τόσα μου τρεχάματα να συλλυπηθώ τη Ντίνα που πάντα τον συντρόφευε. Έχω τύψεις. Γι’ αυτό και θέλησα τώρα που διαβάζω το άρθρο του στις “Ρίζες” να γράψω γι’ αυτόν και να τον αποχαιρετήσω λέγοντας του τα εξής: Γιάννη, φίλε, πόσο θα ήθελα να σε επισκεφτώ ξανά, να πιούμε μια λεμονάδα και να μου δώσεις τις φιλολογικές συμβουλές σου. Είμαι σίγουρη πως ήξερες ότι κρεμομούν απ’ τα χείλη σου.  Τα έδινες όλα και ήσουν ειλικρινής όσο λίγοι. Στο ταξίδι της γνώσης θα με συντροφεύεις πάντα. Σε ευχαριστώ.

Ourselves and others: A Quantum Matter

quantum1As long as people see themselves as separate from everyone else, they will feel imprisoned in a world of strangers. In such world they place importance on controlling others who are seen as threats, obstacles and evil.

When coming to terms with the idea that other humans deal with similar problems and share similar concerns, then the need for control collapses. Physicists tell us that we know only 5% of the matter that comprises the universe (including 5% of the energetic field that surrounds human beings). Who we are is formed constantly in relation others whom we see and energies we know nothing about. Watch Brian Greene’s “Elegant Universe” documentary on this issue.

Institutions of power imbue humans with feelings of weakness and fear toward fellow human beings who are supposedly harmful. Such doctrine turns life into a competition for society’s higher ranks–what an illusion to think that we are separate! In a long span of time humans may not endure but in the short lives they can be powerful, beautiful and extraordinary. Every individual needs to acknowledge its ability to change, become friendly to himself and to others, see life with a positive eye, and connect.

I have spent almost thirty years of my life trying to stand out; to be different. I wanted to do well in school, get good grades, have many friends and be included in social gatherings. But when I finally accomplished those things I realized that I had the game wrong.  The game was not about standing out or about being different. It was about finding who I was. My journey toward difference, and thus, separation from others, was cyclical. I ended up where I started. I realized that being different is not bad but comparison to others is. I realized that the real “difference” , the difference that could actually make a difference was actually the self that I had lost on the way to becoming different in the ways of others.

We are prone to separate, an aspect of what western culture relates to individuality. We compare ourselves to others as smarter, richer, prettier, poorer, etc. We have created categories and modes of distinction and we treated ourselves and others based on those. We see others as separate from ourselves. We find ourselves with another person and instead of seeing in what ways he/she is similar to us, we see the ways in which he/she is different from us. We see people as others. We have grown so distant from what is actually proximal to ourselves, to what is naturally the same matter of which we are all created by. The question then becomes: How would the world look like if we saw others as similar, and not so different, from ourselves?

Βουλευτικές Εκλογές και οι δρόμοι των πόλεων

Καθώς οδηγάω στους δρόμους της Λευκωσίας νομίζω πως το  online dating είναι πλέον δημόσια υπόθεση γιατί στις τεράστιες αφίσσες ποζάρουν ωραίοι και ωραίες άνδρες και γυναίκες. Διαλέγεις και παίρνεις! Καλά τώρα ξέρετε όλοι για πιο πράγμα μιλάω. Οι υποψήφιοι βουλευτές μας δεν βγαίνουν μόνο απο τηλεοράσεως και ραδιοφώνου αλλά βγαίνουν στους δρόμους της καθημερινότητας μας. Η πιο αντρεπτική βέβαια η Ξένια Κωνσταντίνου που δίνει ένα διαφορετικό στίγμα με μια μη στερεότυπη πολιτική καμπάνια που σε κάνει να ανασαίνεις ανακουφιστικά. Βέβαια ανακουφίζεται κανείς και με το νεαρό της ηλικίας πολλών υποψηφίων κάτι για το οποίο δεν μας είχαν συνηθίσει παλαιότερα.


You create the truth,

you create the world

In one moment.

Your life is just a moment

and, you can’t go back.

You exist in this trip.

You are afraid of searching

your future destination.

“You never really existed.”


You take off the mask,

and walk naked,

in the world you’ve just created.

“You live the perfect lie”.


You have frozen time.

Your wail drills people’s minds.

They also existed just like you,

They, too, lived the perfect lie.


Don’t be afraid,

you are not alone

You are all of the pain

of all those who lived in this life.

The post-structuralism of -15 celcius

As I walk home from campus in Ann Arbor around 11pm, i check out the temperature on my phone as i am listening to high volume beats of electro. The temperature shows – 15 celcius! Really? Yes, -15 Celsius! I clench my fists inside my gloves and i see my breath evaporating in frond of my eyes. My breath is blurring the image of reality. I cannot really see anything else except cold. Cold formulates into actuality. I see cold, i hear cold, i smell cold. Everything is cold.

As i keep walking fast, escaping my regular walking marsh, i wonder how it came to be or, how is it possible rather, to express cold with the same number, 15, used to express warmth, 15. Isn’t it ironic! Such is the world, a world of symbols, conventions, measurements.

The difference of cold and warmth is set on a minus (-). Cold cannot escape warmth and warmth cannot escape cold in its symbolic expression. Such are the expressive means of modernism and postmodernism. Two different worlds which cannot escape each other. They are aligned on the same string, they step on each others previous formations and when they come to the exact opposite of themselves, guess what, they find expression with the exact same way, as cold and warmth are expressed with the same number, 15.

The question really comes down to whether difference can be expressed in a different language. Mathematics hasn’t shown that yet, it seems like.

As i walk home, the marching rhythm of my footsteps and the electric beats of my headphones merging with the fog of my breath compose my definition of cold. My phone was wrong. It just cannot really be – 15 right now!

Ladies and gentlemen, this is a men’s world

Καθώς πίνω τον πρωινό μου καφέ στα καλά καθούμενα ημέρα καθημερινή ανοίγω τον Πολίτη τυχαία σε μια απο τις σελίδες. Τί το ήθελα;  Το άρθρο που τυγχαίνει να έχω μπροστά μου αναφέρεται σε πρόσφατη εισήγηση του προέδρου της επιτροπής παιδείας της βουλής Νίκου Τορναρίτη. Εισηγείται λοιπόν ο Τορναρίτης να έχουν τη δυνατότητα οι άνδρες εκπαιδευτικοί, οι οποίοι μπαίνουν στον κατάλογο διοριστέων με δύο χρόνια καθυστέρηση σε σχέση με τις γυναίκες συνομιλικές τους, να δικαιούνται επιπλέον μόρια λόγω της άσκησης της στρατιωτικής τους θητείας. Μάλιστα. Πιάνω κουβέντα με τον διπλανό γνωστό απο τα πολλά τυχαία συναπαντήματα. “Άκου τι λαλεί δαμε!!” Αυτός φαίνεται να βαριέται. Κρύβεται πίσω απο τους μαύρους φακούς και τη χοντρή του σάρπα και πέφτει σε λήθαργο. Καλαααααα! Διπλώνω απότομα την εφημερίδα και την ακουμπώ στην καρέκλα αρνούμενη να διαβάσω οτιδήποτε άλλο.

Άνδρες εκπαιδευτικοί

Το πρώτο που σκέφτομαι ρουφώντας τη τελευταία σταγόνα του καφέ είναι πως το κράτος είναι στο κάτω κάτω αυτό που προτίνει μόνο στους άνδρες να κατατάγονται στο στρατό και όχι στις γυναίκες και ότι το κράτος αντιφάσκει όταν θεωρεί ότι πρέπει να δίνει επιπλέον μόρια στους άνδρες πρώην στρατιώτες εκπαιδευτικούς σε σχέση με τις γυναίκες. Μα αφού δεν τις καλέσατε ρε παιδιά τις γυναίκες να πάνε στο στρατό!! (δεν εισηγούμαι την κατάταξη των γυναικών στο στρατό, αν με ρωτάτε κιόλας ούτε και των ανδρών. Αυτό που επιδιώκω εδώ είναι να ανιχνεύσω τη λογική, ή μάλλον την παραλογία του ζητήματος). Η εισήγηση λοιπόν του Τορναρίτη αφορά μόνο στους άνδρες οι οποίοι είναι εκπαιδευτικοί και κανένα άλλο πρώην στρατευόμενο σε οποιοδήποτε άλλο επάγγελμα.  Το να ευνοούνται οι άνδρες εκπαιδευτικοί με τρία επιπλέον μόρια λόγω των δύο «χαμένων» χρόνων στο στρατό δεν δημιουργεί μια άλλη ανισότητα έναντι των υπόλοιπων ανδρών που υπηρέτησαν το στρατό και δεν έτυχε να είναι εκπαιδευτικοί και δεν έτυχε να ανήκουν σε κάποιο κατάλογο διοριστέων; (!)

H εν λόγω εισήγηση με κάνει να συνειδητοποιώ, ανάμεσα σ’ άλλα, την διαιώνιση κάποιων κοινωνικών αντιλήψεων που θέλουν τον άνδρα να μην στερείται κανενός των δικαιωμάτων του σε σχέση με τις γυναίκες, έστω μέσα στην αύρα ενός ρητορικού προεκλογικού σχήματος, έστω κι αν πρόκειται για μια μικρή μερίδα ανδρών εκπαιδευτικών. Ασυναίσθητα δημιουργούνται πρότυπα και διαβαθμίσεις.  Γιατί ο στρατός θα πρέπει να συνδέεται με την επαγγελματική ανέλιξη; Αφού υποτίθεται καταταγόμαστε στο στρατό με πλήρη ανιδιοτέλεια για να υπηρετήσουμε την πατρίδα μας! Κι αν κάποιος δεν έκανε στρατό, δεν θα νιώθει περιθωριοποιημένος αν στο εργασιακό του περιβάλλον επικροτείται η στράτευση; Επίσης, τι γίνεται με τους άνδρες εκείνους οι οποίοι αντιτάσσονται στη ρητορεία της στρατιωτικής υπακοής; Αυτοί δεν είναι καλοί εκπαιδευτικοί και δεν δικαιούνται την επιβραύβευση των επιπλέον μονάδων;

Γυναίκα προσαρμόζουσα

Οι γυναίκες του σύγχρονου κόσμου απαιτούν κοινωνική ισότητα αλλά παρόλες τις επιφανειακές αλλαγές που έχουν υποστεί τα κοινωνικά και πολιτικά συστήματα έτσι ώστε να εγκολπώσουν τη γυναίκα, παρολ’ αυτά, πρέπει να αναρωτηθούμε εάν τα συστήματα αυτά κατάφεραν να προσαρμοστούν στη γυναίκα, αν δηλαδή έλαβαν υπόψη την γυναικεία ιδιοσυγκρασία και προσαρμόστηκαν και σε αυτή. Αυτή είναι πιστεύω η αιχμή του δόρατος της συζήτησης περί ισότητας των δύο φύλων.  “Αφήσατε, κύριοι, την γυναίκα να φτιάξει τον κόσμο της, να φτιάξει τον κόσμο μέσα στον οποίο ζεί;”  Ένα κόσμο τρυφερό, ευαίσθητο, μητρικό, αν θεωρήσουμε ως τέτοια κάποια απο τα βασικά γυναικεία χαρακτηριστικα. Μήπως η γυναίκα για να μπορεί να πολιτεύεται και να δραστηριοποιείται επίσημα εκπροσωπόντας διάφορους οργανισμούς προσαρμόζει την θηλυκότητά της στον κόσμο των ανδρών;

Όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και παγκόσμια η δυναμική ένταξη της γυναίκας στα κοινά δεν επέφερε κατ’ ανάγκη την ισότητα των δύο φύλων, και δεν θα συμφωνούσα ότι υπάρχει ισότητα σε κάθε μορφή διαφορετικότητας, ας μην γελιόμαστε. Γιατί; Γιατί οι δομές σκέψης της κοινωνίας και της πολιτικής απο τις απαρχές τους, η σύλληψη των πολιτικών και οικονομικών μηχανισμών είναι πλασμένοι απο μερικά ανδρικά μυαλά, παρόλο που και η γυναίκα πάντοτε συνεισέφερε με την εργασία της κυρίως στα εν τα του οίκου. Σήμερα ναι μεν οι γυναίκες επ-ανδρώνουν δυναμικά την πολιτική σκηνή και κατέχουν σημαντικές θέσεις σε διάφορους οργανισμούς, όμως πως μπορούμε να λέμε ανεπιφύλακτα ότι η γυναίκα είναι ισοδύναμη με τον άνδρα όταν πολιτεύεται και διαπραγματεύεται σε ένα κόσμο του οποίου οι δομές είναι ανδρικά πλασμένες;

Άνδρες γυναίκες μαζί

“This is a man’s world but it would be nothing without a woman or a girl”

To τραγούδι του James Brown περιγράφει πολύ πετυχημένα αυτό που εισηγούμαι και αναλύω. «Βλέπετε,» λέει ο James Brown, «ο άντρας κατασκεύασε το αυτοκίνητο για να μας μεταφέρει στο δρόμο, ο άνδρας κατασκεύασε το τρένο για να μεταφέρει το βαρύ φορτίο,  ο άντρας εφηύρε τον ηλεκτρισμό για να μας βγάζει απο το σκοτάδι, έφτιαξε σφαίρες για τον πόλεμο. O Νόε ήταν αυτός που έφτιαξε την κιβωτό. Ο άντρας νοιάζεται για τα μικρά κοριτσάκια του και τα αγοράκια, τα κάνει χαρούμενα γιατί τους δίνει παιχνίδια. Ο άντρας κάνει τα πάντα. Ο άντρας κάνει ότι μπορεί. Ξέρετε, ο άντρας κάνει και λεφτά για να αγοράζει απο άλλους άντρας. Αλλά είναι χαμένος χωρίς τη γυναίκα. Ο άντρας δεν είναι τίποτα χωρίς τη γυναίκα.»

Η γυναίκα, λοιπόν, όπως παρουσιάζεται στο τραγούδι δεν είναι τίποτε άλλο παρά το συμπλήρωμα και η ολοκλήρωση του άνδρα εφόσον έχει καταφέρει όλα αυτά που είναι να καταφέρει ο ίδιος στη ζωή του. Βέβαια, μήπως όμως και ο άνδρας είναι καταδικασμένος να υπηρετεί και αυτός τον σκληρό ρόλο του κατακτητή των αγαθών και του χρηματικού εφοδιασμού της γυναίκας; Και μήπως όμως και η γυναίκα δεν επικροτεί μια τέτοιου είδους αδικία εις βάρος του άνδρα αλλά μάλλον την αποδέχεται και μάλιστα και την επιζητά; Αναλογισθείτε λοιπόν κι εσείς κυρίες μου …

Και μήπως και ο ανδρισμός που προωθεί η κοινωνία διαμορφωμένος απο μια μέριδα ανδρών που θέλουν τον άνδρα δυναμικό και παλλικαρίσιο να είναι ένα περιοριστικό μοντέλο έτσι ώστε να εγκολπώσει κάθε άνδρα που είναι άνδρας με τον δικό του ιδιόρρυθμο τρόπο;

Η γυναίκα λοιπόν σήμερα χάνει το ρόλο της ως συμπλήρωμα στη ζωή του άνδρα και γίνεται όλο και πιο πολύ το κύριο συστατικό δημιουργίας και διαμόρφωσης κοινωνικής σκέψης αλλά μέσα σε ένα παιχνίδι που είναι ήδη στημένο κυρίως απο ανδρικές ιδιοσυγκρασίες. Βέβαια, το τι αποτελεί την ανδρική ιδιοσυγκρασία είναι ένα άλλο ζήτημα που αξίζει κάποια στιγμή να συζητήσουμε. Προς το παρόν απλά σας λέω …my dear ladies and gentlemen that … this is a man’s world!

Τα χρόνια της νιότης φτάνουν αργά

Γύρω στα εικοσιοκτώ τα πράγματα αρχίζουν να είναι πιο νεανικά απο ποτέ. Γυροφέρνω και γυροφέρνομαι μέσα στον κόσμο. Μαζί με τις αναμοχλεύσεις, μαζί με τον ιδρώτα των κορμιών καθώς οι άνθρωποι χορεύουν χωρίς καθωσπρεπισμούς, καθώς συναντιούνται χωρίς να πολυμιλούν, καθώς κοιτάει ο ένας τον άλλο παιχνιδιάρικα, συνειδητοποιώ ότι βιώνω ξανά ένα είδος παιδικής ηλικίας. Βιώνω τον εαυτό μου ως παιδί. Και το πιο εκπληκτικό απ’ όλα είναι ότι βιώνω τον εαυτό μου ως παιδί μέσα απο πράγματα που κάνουν οι μεγάλοι.

Δεν παύουμε ποτέ να είμαστε παιδιά, αλλά εκεί γύρω στα 28 έχουμε την ικανότητα να αναγνωρίζουμε την εμπειρία μας, την εμπειρία όπως διαμορφώνεται ΤΩΡΑ, ως παιδική.

Η ωριμότητα είναι πλήρως συνειφασμένη με την παιδική ηλικία! Με το πέρασμα του χρόνου και καθώς αποκτούμε εμπειρίες ερχόμαστε να επιβεβαιώσουμε την παιδικότητα μας καθώς ωριμάζουμε. Ο άνθρωπος συγκροτείται μέσα απο τις αυθόρμητες στιγμές και τις αποσπασματικές του συμπεριφορές. Ή μήπως νομίζετε πως ο άνθρωπος συγκροτείται μέσα απο καθωσπρεπισμούς, συνδιασμένα ταγιέρ, ωραία παππούτσια, μαλλιά του κομμωτηρίου και ου τω καθ’ εξής; Μήπως ο ώριμος άνθρωπος είναι πιο ώριμος όταν συνειδητοποιεί την παιδικότητά του; Μήπως το άτομο γίνεται πιο ώριμο όταν συνειδητοποιεί τις πτυχές του παιδικού ψυχισμού του; Όταν ξεδίδει στο χορό, στο παιγνίδι, στις ανέμελες συναναστροφές, στα ξαφνικά ξεσπάσματα και τις ενδόμυχες αποκαλύψεις που απλά βασίζονται στο ένστικτο της στιγμής;

Σε στατικές φωτογραφίες η κανονιστική και κονφορμιστική μνήμη ανασκεύασε και εξιδανίκευσε τη πονηρή ζωηράδα και την αεικινησία του παιδικού βλέμματος. Οι αφηγήσεις των άλλων ή του εαυτού μας, ως άλλου, σε μορφή ημερολογίου ευθυγράμμισε την αποσπασματικότητα των ξαφνικών συνειρμών και παιδικών ερωτικών σκιρτημάτων. Κατακερμάτισε τον κόσμο και η μνήμη μας κατέστησε θύματά του ευθυγραμμισμένου χρόνου.

Η νιότη φτάνει αργά λοιπόν. Και όταν η νιότη φτάνει αργά, με ανανεώνει. ΑναΝΕΩΝΟΜΑΙ μέσα απο την ωριμότητά μου. Ωριμάζω όχι μέσα απο παιδική νοσταλγία αλλά ωριμάζω μέσα απο το είναι μου, ωριμάζω μέσα απο τον παιδικό ψυχισμό μου που δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει όσο κι αν θέλει να τον καταπιέσω… η κοινωνία. Η νιότη είμαι εγώ καθώς μεγαλώνω. Εγώ καθώς μεγαλώνω είμαι πιο νέα, πιο μικρή, πιο συμμαζεμένη γιατί το μόνο που σιγά σιγά απομένει αφού έχουν ξεπλυθεί όλα τα υπόλοιπα είναι το πιο πολύ απο εμένα. Αυτό που διώχνω κάθε μέρα είναι αυτά που μου πουλάνε για να με μεγαλώσουν. Τα χρόνια της νιότης φτάνουν αργα!

Η άπατρις των ερωτηματολογίων στην εποχή της περιπλάνησης

«Είσαστε μόνιμος κάτοικος Κύπρου;» ήταν η ερώτηση της νεαρής ερωτηματολόγου που με πέτυχε να ρεμβάζω τις κυλιόμενες βαλίτσες μισοκοιμισμένη, ανασκευάζοντας νοητικά την επώδυνη ώρα ακόμη μιας επερχόμενης συναισθηματικής παλλοίριας στον χώρο υποδοχής του αεροδρομίου που θα συνέβαινε όταν θα συναντούσα τον πατέρα και τη μάνα μου που με περιμένουν … Detroit – Amsterdam – Larnaca… ξανά και ξανά. Εκείνη την ώρα αλήθεια, όχι του αποχωρισμού, αλλά του συναπαντήματος γιατί δεν την επεξεργάζεται ποτέ κανεις;   Κατακρίβειαν την ώρα λίγο πρίν το συναπάντημα όταν προσπαθείς να φτιάξεις τα μαλλιά σου, να ισιώσεις τα ρούχα σου, να βάλεις lipgloss και να αναδιπλώσεις το ανάστημά σου λες και είσαι πανευτυχής ενώ νιώθεις συνάμα την πίκρα μιας ακόμη προσκείμενης αναχώρησης. Όταν σφίγγεις τα χείλη σου για να μην ξεχιλίσουν ξαφνικά σε στιγμή που δεν θα έπρεπε αυτά που κουβαλάς στη σκέψη σου, καθώς ανασκουμπώνεσαι για να μην σε συνεπάρει ο αέρας που σε φέρνει απο τα ξένα. Ένα κόσμο που έχει αφήσει τα ίχνη στις ρυτίδες σου και πρόσθεσε μια πινελιά κόκκινου στα κουρασμένα μάτια σου. Τα βλέμματα των περαστικών που για μήνες προσπέρασαν τη φιγούρα σου σ’ έχουν σημαδέψει σε μια εποχή μάλλον περιπλάνησης παρά μονιμότητας.

Τέντωσα λοιπόν τ’ αυτιά, γούρλωσα τα μάτια, ανασηκώθηκα και ανασκουμπώθηκα σε κλάσματα δευτερολέπτου καθώς σκεφτόμουν – αν είναι δυνατό- πως θα μπορούσα να απαντήσω σε μια τέτοια ερώτηση, αν είμαι δηλαδή μόνιμος κάτοικος Κύπρου… Ήθελα πολύ να μου κάνει τις ερωτήσεις.  «Και ναι και όχι» απάντησα, με μια ελπίδα πως θα δεν θα είχε ιδιαίτερη σημασία αν είμαι ή δεν είμαι. «Λυπάμαι» λέει, πρέπει να είστε μόνιμος κάτοικος Κύπρου για να σας κάνουμε τις ερωτήσεις.» «Μα…!!!» ανάσανα βαθιά και μετά σταμάτησα  τον εαυτό μου για να μην ξεφουρνίσω πόσο μόνιμη είμαι, πόση μονιμότητα φέρω μέσα στις τρελλές περιπλανήσεις μου.

Τρεις τέσσερις βδομάδες αργότερα βρέθηκα να κάθομαι στην καφετέρια του Πανεπιστημίου διαβάζοντας τον Ολισθηρό Ιστό του Χαραλαμπίδη. Φορούσα ένα χακκί, σχεδόν στρατιωτικό, σακκάκι και ήμουν βουτηγμένη στις σελίδες του βιβλίου.  Καθώς για μια στιγμή ανάσανα απο τα περι μύθου και ιστορίας, ρουφώντας μια γουλιά ζεστού καφέ, αντίκρυσα μια κυρία και ενα κύριο που στέκοντουσαν σχεδόν απέναντι απο εμένα και με κοιτούσαν λες και έπρεπε να αποφασίσουν για κάτι στα γρήγορα. Της υπέδειξε να προχωρήσει μαζί με ένα μεγάλο φάκελο προς το μέρος μου. Ήμουνα σχεδόν σίγουρη ότι θα με ρωτούσαν αν ήθελα να απαντήσω τις ερωτήσεις του ερωτηματολογίου τους και ότι θα μπορούσα επιτέλους να πάρω εκδίκηση για την αδικία της πρώτης ερωτηματολογικής απορρίψεώς μου. Μα είχα άδικο, γιατί η κυρία με προσπέρασε και πήγε στην κοπέλα που καθόταν πίσω μου. Έκλινα το κεφάλι δειλά προς τα πίσω για να βεβαιωθώ πως όντως έτσι έγινε. Έσκυψα το βλέμμα στο βιβλίο μου και σκέφτηκα πόσο πολύ φαίνομαι να απέχω απο τον κόσμο που με περιβάλλει. Της ζήτησε αν μπορούσε να την απασχολήσει για πέντε λεπτά. Αυτή δέκτηκε και άρχισαν οι ερωτήσεις. Αφού τελείωσε μ’ αυτήν πήγε και σε άλλα παιδιά που καθόντουσαν τριγύρω και αφού μίλησε με αρκετούς όδευε προς την έξοδο. Περνώντας απο μπροστά μου κοντοστάθηκε απέναντί μου και ψιθύρισε κάτι στον κύριο που στεκόταν δίπλα της. Ανακουφίστηκα γιατί θα ερχόντουσαν επιτέλους και σε μένα μα και πάλι η ανακούφισή μου αναβλήθηκε γιατί απλά γύρισαν την πλάτη κι αποχώρησαν. Άραγε τί τους κρατούσε μακριά μου; Μήπως τους φάνηκα μικρή; Μήπως τους φάνικα μεγάλη; Μήπως περίεργη και ξένη; Μήπως τα ρούχα ή ο υπολογιστής μου; Κι εγώ πάλι, γιατί διψούσα τόσο για τις ερωτήσεις τους; Καμιά φορά το σκέφτομαι και φοβάμαι πως είναι γιατί με τον τρόπο αυτό ίσως μου δωθεί σφραγίδα μονιμότητας που δεν τη βρίσκω πουθενά αλλού στην εποχή της περιπλάνησης.

Πως πρόδωσα τη θάλασσα

Καθώς ξεπόρτισα απο την κλειστή αίθουσα του ξενοδοχείου στη Λεμεσό τα μάτια μου πιάστηκαν ακαριαία να κοιτάζουν τη θάλασσα. Ήταν πολύ ξαφνικό. Αυτό το περιστατικό με πήρε εξ απροόπτου. Δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι βρισκόμουν σε πόλη παραλιακή και ότι αυτό  συνεπάγεται ότι θα αντικρύσω τη θάλασσα.  Η θάλασσα βρισκόταν κιόλας στο ίδιο επίπεδο με το ξενοδοχείο και ένιωσα λες και θα ξεχυνόμουνα μέσα της.  Ήταν ήρεμη, όμορφη.  Την αποστράφηκα. Δεν ξέρω τι προκάλεσε μια τέτοια αποστροφή περιέργου τύπου. Έστρεψα το βλέμμα μου στο έδαφος. Φοβήθηκα να την ξανακοιτάξω αλλά δεν ήταν μόνο φόβος ήταν σινάμα και απέχθεια, θυμός… κατηγορηματική και αστραπιαία απάρνηση.

Αμέσως πάγωσα και παγιώθηκα στην ίδια θέση. Δεν προχώρησα περισσότερο μονάχα προσπάθησα να πιάσω κουβέντα με τον περίγυρο που κάπνιζε κατα κόρο στριφτά τσιγάρα. Προσπάθησα να μην να της δώσω σημασία. Έστριψα κι εγώ. Έκανα πως δεν κοίταζα σκυφτή και συγκεντρωμένη στον καπνό και τα φίλτρα. Δεν είχα σάλιο για να γλίψω το τσιγάρο μου. Η γλώσσα μου είχε στεγνώσει. Η ξαφνική παρουσία της με αφυδάτωσε. Ενιωσα ένοχη που δεν μπορούσα να αποφασίσω αν θα ήθελα σηκώσω το βλέμμα και να ξαναντικρύσω το γαλάζιο μια δεύτερη πιο ήρεμη φορά. Στην πολλή ώρα κατάλαβα πως δεν μπορούσα πια να προσποιούμαι και προχώρησα προς το μέρος της με σκυμμένο το βλέμμα. Πλησίασα με κόπο καθώς τα βήματα μου βούλιαζαν στην άμμο. Στάθηκα μπροστά της λαχανιασμένη και σκεφτόμουν πως θα της το λεγα. Σήκωσα το βλέμμα και την κοίταξα πέρα για πέρα – τα καράβια της, τους βράχους της, άκουσα τους ρυθμούς της, μύρισα την αλμύρα της.  Κάποιοι την κολυμπούσαν και δεν μου άρεσε. Ήθελα να ήμασταν οι δυό μας για να μπορούσα να της πω πόσο μου έλειψε και πόσο θα ήθελα να την είχα πάρει μαζί μου εκεί που βρίσκομαι χρόνια τώρα. Ένιωσα τύψεις κι ενοχές.

Μάλλον οι τύψεις θα προκάλεσαν την αποστροφή μου αλλά νομίζω η αποστροφή ήταν πιο πολύ προς εμένα την ίδια. Ήταν θυμός και απέχθεια μπερδεμένα με μια γεύση δυναμισμού και αυτοπεποίθησης. Δεν ήμουν καθόλου έτοιμη για να τη συναντήσω σήμερα και να της εξηγούσα την μακρά απουσία μου στην Αμερική, «μα ούτε κι εγώ ξέρω!» της ξεφώνησα. Ούτε κι εγώ μπορούσα να εξηγήσω μια τέτοιου είδους προδοσία!

Πως ένας πρώην συναντάται με την ιστορία

να μαι να κάθομαι σε ένα τόπο φορτισμένο με ιστορία. Φορτισμένο με τις φωνές των γυναικών που φωνάζουν στα παιδιά ενώ αυτές απλώνουν τα ρούχα, «Γιώργο!!! Έλα να φάεις!» Οι γυναίκες με το μαντήλι στα μαλλιά. Ή μήπως στο κέντρο της παλιάς Λευκωσίας παλαιότερα ζούσαν γυναίκες της υψηλής κοινωνίας που ξεπόρτιζαν μόνο για να πάνε στα social gatherings της αγγλοκρατούμενης Χώρας. Οι φωνές των παιδιών, οι φωνές των μανάδων με τα μαντήλια, των γυναικών με τα λούσα και τα δακτυλίδια σμίγουν με το τρίξιμο των ρωγμών απ’ τους τοίχους και τα πανάρχαια δέντρα σ’ αυτό το τσαδοπωλείο της σημερινής απαλής μουσικής τύπου chill out. Οι κραυγές της ιστορίας τσιρίζουν απ’ τα παντζούρια των ξεγδαρμένων σιδερικών στα παράθυρα. Οι άσπρες χωριάτικες καρέκλες και τα άσπρα τραπεζάκια που θυμίζουνε εστιατόρια στη Μύκονο με το τασάκι στη μέση αναμένωντας τη συρροή διανοούμενων νέων έτοιμοι να ρουφίξουν τον πόνο και να ποφυσήσουν τις ανυσυχίες τους πάνω σε αλλεπάλληλες στοιβάδες καπνού, με φιλοξενούν. Εδώ στην παλιά Λευκωσία οι μνήμες δεν ζωντανεύουν, οι μνήμες φέρουν μια μπερδεμένη ανησυχία, μπεδεμένη λόγω της φιλήσυχης μονοτονίας και ομοιογένειας που προυπήρχε και των αγγλικών απ’ τα χείλη τουρκόφωνων που κάθονται τώρα στο διπλανό τραπέζι και πίνουν μαρτίνι. Προσπαθώ να μην ακούω τη λένε και να συγκεντρωθώ στο λόγο που με ώθησε ν’ ανοίξω τον υπολογιστή και να γράψω. Δεν χρειάζεται να ψάξω πολύ στον περίγυρο για να βρώ ερεθίσματα. Τα γρυλλισματα ενώ μπλέκονται με τα λόγια και τη μουσική, τα γέλια και το φώς μου είναι αρκετά. Οι τοίχοι στάζουν ιστορία. Αλλεπάλληλα πλέγματα ιστοριών που δεν ξέρουμε.

Καθώς περπατούσα στο στενό δρομάκι για να καταλήξω στο Brew προσπέρασα τον πρώην μου που καβαλλικούσε την μεγάλου κυβισμού μοτοσυκλέτα του καθώς στηριζόταν στα στιβαρά του μακριά πόδια κι έγερνε στο πλάι και φιλούσε μια ξανθιά γλυκιά γκόμενα που φορούσε τις μπότες που τ’ αρέσουν. Προσπέρασα βιαστικα καθώς προσπαθούσα να κρύψω το πρόσωπό μου στην χοντρή σάρπα που μου φτάνει μέχρι τα μάγουλα. Αν τυχόν είχε ξεσηκώσει τα μάτια του απο πάνω της θα αναγνώριζε απο πίσω την πολύχρωμη μου τσάντα “Timbaktu” για να μην πω το περπάτημα και τον στρουμπουλό μου πωπό. Συνεχίζοντας σ’ ένα απ’ τους πεζόδρομους της Λαικής Γειτονιάς συνάντησα ένα νεαρό που καθώς μιλούσε στο τηλέφωνο με παρότρυνε να μπώ σε ένα σπίτι που είχε λέει πάρτυ με ρεμπέτικα. Εσκυψα και κοίταξα με περιέργεια. «είναι κανονικό σπίτι δηλαδή;” ρώτησα. «Ναι έχει πάρτυ πήγαινε!» Ένας μακρύς διάδρομος παλιού αρχοντικού οδηγούσε σε μια εσωτερική αυλή. Το μέρος έμοιζε με στέκι διανούμενης ελίτ που αποφάσισε μια Τρίτη να κάνει πάρτυ για τον περίγυρο. Δεν μπήκα. Δεν ήξερα πως να χειριστώ δύο απανωτές ξαφνικές συνατήσεις σε διάστημα δύο λεπτών. Έπρεπε να αναρρώσω απο τον πρώην πρώτα. Ο περίπατος με οδήγησε όπως συχνά με οδηγεί… κάπου. Δεν είναι κανείς, είμαι εγώ, το τραπέζι που μιλάει αγγλικά με τουρκική προφορά και οι φωνές της ιστορίας που μου τρυπάνε τον εγκέφαλο.

Έχει πανσέληνο. Είμαι για πρώτη φορά μετά απο οκτώ χρόνια στην Κύπρο το μήνα Νοέμβριο. Δεν αναρωτιέμαι πως βρέθηκα εδώ, δεν αναρωτιέμαι γιατί θέλω να είμαι εδώ. Είμαι απλά εδώ και δεν είμαι μόνη.

Dish-washing and Other Hobbies

Το μόνο «γυναικείο» πράγμα που μου άρεσε να κάνω σαν παιδί ήταν να πλένω τα πιάτα. Τα πιάτα στο σπίτι τα έπλενε συνήθως ο παπάς μου κι εγώ σαν καλή κόρη που ήμουν … τον μιμήθηκα. Συγκεκριμένα μου άρεσε να πλένω τα πιάτα στο σπίτι της γιαγιάς όπου περνούσα χρόνο με τις γιαγιάδες όταν μαζευόντουσαν για καφέ. Η ώρα του κυπριακού καφέ σήμαινε την απόσυρση των κυριών στην τζαμαρία έτσι το πεδίο στην κουζίνα ήταν ελεύθερο και το μικρό σκαμνάκι όπου στεκόμουν για να φτάνω τη βρύση τοποθετείτω σε θέση μάχης, και γρήγορα! Δεν καταλάβαινα τότε γιατί προσβάλλονταν όταν έπλενα τα πιάτα αλλά τώρα που το σκέφτομαι, μήπως τους στερούσα μέρος της θηλυκότητας, μέρος της γυναικείας τους ευθύνης; Η θεία Καλλιόπη, αδερφή της γιαγιάς μου, θυμάμαι μου έλεγε «Όταν θα σε θέλουμε να μας τα πλένεις –στα γειρατιά μας – δεν θα μας τα πλένεις!» Την κοιτούσα παράξενα χωρίς πάλι να καταλαβαίνω ότι τα λόγια της κουβαλούσαν την έγνοια της για το εαν θα συνέχιζα να ήμουν παρούσα αφού μεγαλώσω και πάρω φτερά (δεν είχε κι άδικο). Μια φορά πήγε να μου δείξει πως πλένουμε μια πλαστική κούπα. Την γυρίζει στο πλάι κι αρχίζει να τρίβει. Καθώς εναπόθεσε τα κιλάκια επάνω της τρααακ, σπάει η κούπα! Και να σκάνε στα γέλια με τη γιαγιά μου κι εγώ να κοιτάω και να γελάω μαζί τους. Είχανε ένα γέλιο τραντακτό και τραγουδιστό λες και ξέδιναν, λες και ξαλάφρωναν όταν γελούσαν οι δυό τους μαζί. Οι παπούδες ήταν συνήθως απόντες: «Στον καφενέ!» Κι αυτές το καφεδάκι τους το έπιναν στην τζαμαρία, ένα δωμάτιο όλο τζάμια κτισμένο σε τέτοιο σημείο του σπιτιού έτσι ώστε να πιάνει ήλιος και να μπορεί κανείς να κάθεται το χειμώνα. Πόσες ιστορίες έχω ακούσει στην τζαμαρία απο καμιά εικοσαριά φορές την κάθεμία μα η κάθε φορά ήταν λές και ήτανε η πρώτη. Απολάμβανα τον ενθουσιασμό και το πάθος τους να θυμηθούν, τη δίψα τους για να διατηρήσουν τις αναμνήσεις απο το παρελθόν και να τσακώνονται «Όι εν ήταν η Μαρίτσα, εν η Στασού, μα έν αθθυμάσαι;» και να σκάνε στα γέλια για δεύτερο και τρίτο γύρο και ξανά και ξανά…

Το άλλο «γυναικείο» που μου κινούσε την περιέργεια ήταν τα κεντήματα. Τα κεντήματα που παινευόταν ότι κεντούσε η μάνα μου τα έβρισκα σκορπισμένα στο σπίτι της γιαγιάς καθώς και στο πατρικό μου απο τότε που έμπηγα τη μύτη μου σε κάθε γωνιά κάθε συρταριέρας και κάθε ντουλάπας. Ήτανε κάτι φιγούρες ωραίων κυριών με φουντωτά βικτωριανά φορέματα που κρατούσαν ομπρέλες και λευκά μαντήλια σαν αυτές που βλέπαμε στις ταινίες «Όσα παίρνει ο άνεμος» κτλ. Μάλιστα ένα απο τα μεγαλύτερα της κεντήματα το είχε καδρώσει η μάνα μου και ακόμη στολίζει τη κρεβατοκαμαρά της απο τότε που μπορώ και θυμάμαι. Ακόμη το παινεύεται! Πρέπει τα κεντήματα να ήταν χόμπυ νεανικό, εφηβικό, γιατί η μάνα μου δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται πια για το είδος. Συνεχώς έβρισκα κι άλλα πολλά (ή μάλλον φάνταζαν πολλά στη παιδικό μου μικρόκοσμο) αλλά ήταν μισοτέλειωτα και ξιραμμένα. Εβρισκα κλωστές σε διάφορα χρώματα που φάνταζαν περίεργες ως προς την χρησιμότητα και την χρηστικότητά τους. Τις σήκωνα ψηλά και τις κοιτούσα, κροσέ πράσινα κόκκονα κίτρινα, περικυκλωμένα με ένα μικρό μαύρο χαρτάκι. Και ακόμα θυμάμαι τον ήχο του συρταριού όταν άνοιγε, ποτέ δεν προλάβαινα να το εξερευνήσω και να το καταλάβω πλήρως, γιατί το κλεινα βιαστικά όταν άκουγα τα βήματα της μάνας μου στο διάδρομο. Το άνοιγα ξανά και ξανά μπάς και εξιχνιάσω τη ζωής της αλλά απο τις κλοστές και τις βελόνες δεν μου ξεπηδούσαν και πολλές ιδέες ως προς την προσωπικότητά της.

Μετά γύρω στα 13 θέλησα να μάθω πιάνο, ακόμη ένα γυναικείο σπόρ για τις γυναίκες της μεταποικιακής εποχής στην Κύπρο που στρέφοντας το κεφάλι προς τη Δύση προσπαθούσαν να μοιάσουν στα σαλόνια της Βιέννης. Να σου λοιπόν ο πατέρας μου, με το θείο Αντώνη και τον Ντίνο να ανεβαίνουν τα σκαλιά της εσωτερικής μας σκάλας με ένα πιάνο φορτωμένο στους ώμους τους. Για δύο χρόνια το πελεκούσα και με πελεκούσε. Η δασκάλα όλο και παραπονιόταν ότι δεν μελετούσα. Όταν έφτασα στη δίαιση και την ύφαιση άρχισε και βάραινε το πράγμα… Ευτυχώς μπορώ και παίζω ακόμη κανένα δυό τραγούδια και παρηγοριέμαι. Το παράτησα λοιπόν το πιάνο και αποφάσισα να ξεκινήσω το μπλέξιμο με μαλλί. Α! ξέχασα να πω ότι η θεία Καλλιόπη όλο έλεγε να με μάθει να κεντώ με σμηλί. Πιο δύσκολο μου φαινόταν αυτό κι έτσι προτίμησα το μαλλί. Εμπλεκα λοιπόν μια –δήθεν- γαλαζόλευκη σάρπα αλλά όσο κι αν ήθελαν να με ενθαρρύνουν οι γιαγιάδες και οι θείες συνειδητοπιούσα ότι ούτε κι αυτό το είχα. Κρίμα γιατί ήταν απο τις λίγες φορές που με καμάρωναν και καθώς έσκυβαν απο πάνω μου καθώς τα μικρά μου δάκτυλα προσπαθούσαν να μεγαλουργήσουν διαισθανόμουν ότι κατάφερνα να τις κάνω περήφανες έστω και με τις στραβοβελονίες μου.

Tο πιάνο μου βγήκε παράφωνο, το μπλέξιμο στράβωσε και μετά βρέθηκα να πηδάω πάνω σε κάτι τραμπολίνα και να κάνω επικύνδυνα νούμερα ρυθμικής γυμναστικής. Να εισέρχομαι σε ένα σταύλο γεμάτο άλογα και να διαλέγω τη Sarah (έτσι λεγόταν το άλογο που μου ανέθεσαν στο ιπποδρόμιο) και να τοποθετώ το χαλινάρι στο στόμα της. Πηδούσα κάτι εμπόδια και έπεφτα μια με το κεφάλι και μια με τη πλάτη. Τι τα θελα τα εξευγενισμένα σπόρ?

Η θεία Ιφιγένεια μου χάρισε το πρώτο μου βιβλίο “Με οικογένεια” του Hector Malot. H ηρωίδα κοπέλα προωθούσε το πρότυπο της καλής εργατικής κοπελλίτσας που ψάχνει για οικογένεια. Απο τότε το ριξα στο διάβασμα. Και να μαι λοιπόν να ζητώ απο τον πατέρα να μ’ αγοράσει κανένα δυό καλά βιβλία. Ήρθε στο σπίτι ένα μεσημέρι με το «Η Ζωή εν τάφω» του Στρατή Μυριβήλη. «Χοντρό βιβλίο» σκέφτηκα «αλλά αφού το φερε ο πατέρας θα το διαβάσω και αυτή τη φορά δεν θα αποτύχω στην καινούργια μου αποστολή.» Οι στρατιώτες στα χαρακώματα με τους γεώσακους το 1940 στην Ελλάδα έφερναν στο νού μου τους δικούς μας γεώσακους της πράσινης γραμμής που εμφανίζονταν μπροστά μας κάθε τόσο στα στενά δρομάκια της παλιάς Λευκωσίας στους απογευματινούς περιπάτους με τη μάνα μου. Οι φιγούρες των στρατιωτών στο μυθιστόρημα του Μυριβήλη έφερναν συνειρμικά στη σκέψη μου τα μεγάλων διαστάσεων φωτογραφικά πορτρέτα του πατέρα, του θείου Αντώνη και του Ντίνου ντυμένοι με τη στρατιωτική στολή απο το πόλεμο του 74 και με διαφορετικά γαλόνια στο στρατιωτικό του πουκάμισο ο καθένας. Τα τρία μεγάλα κάδρα στόλιζαν ενα απο τα δυο δωμάτια του σπιτιού της άλλης μου γιαγιάς, της Σοφία, της μάνας του πατέρα μου στο χωριό Σπήλια. Μετά ακολούθησαν κι άλλοι συνειρμοί που μάλλον δεν είναι επι του παρόντος…

Εξακολουθώ μέχρι και σήμερα να απολαμβάνω το  σπόρ του πλυσίματος των πιάτων. Τα πιάτα που τα έπλενε ο παπάς μου – τι ειρωνία – είναι το μόνο χόμπυ που μ’ αρέσει και κάνω.

Η γενιά του Οδοφράγματος

Το πέρασμα-όνειρο

Πώς ξεκινά κανείς να γράφει για αυτα που του συμβαίνουν, για αυτά που αισθάνεται και ζει καθημερινά χωρίς να γίνεται θύμα της ίδιας του της μνήμης που ξεχωρίζει, αποσβαίνει και παραδίνει στον άνθρωπο αυτά που επιλέγει εκείνη.

Οι περιρρέουσες αντίληψεις και οι εντυπώσεις που μας περιτριγυρίζουν δυσκολεύουν την απόπειρά μας να εντυπώσουμε πάνω στο χαρτί–κάτι τόσο μόνιμο και απόλυτο όπως είναι η γραφή–η οποία θα αφήσει και θα προκαλέσει ένα νέο κύκλο εντυπώσεων στον αναγνώστη. Φαύλος κύκλος.

Παρόλα τα παιχνίδια της μνήμης, είναι μια απο τις λίγες φορές, λοιπόν, που αποφασίζω να μπω σε αυτή τη διαδικασία της ελεύθερης γραφής και να μιλήσω γι’αυτά που διαρκώς με κάνουν να σκεφτομαι μα που διστάζω να αποτυπώσω λόγω των πολλάπλών ερμηνειών και διαδικασιών που τα περικυκλώνουν.

Η κάθε μου σκέψη είναι το αποκύημα μιας και μοναδικής αφετηρίας – του τοπου που μεγάλωσα και των ανθρώπων με τους οποίους συναναστράφηκα στα παιδικά μου χρόνια. Η κάθε μου σκέψη είναι αποκύημα μιας διχοτόμισης, ενός διλήμματος, ενός οδοφράγματος, μιας έντονα παρούσας απουσίας της μισής Κύπρου. Πάντα παρούσα στην καθημερινή φαντασία αλλά απούσα στην πρακτικότητα της καθημερινότητας.

Η σιωπή των ανθρώπων γύρω μου ηχούσε σαν ουρλιακτό. Ο κάθε θόρυβος αντιστοιχούσε με ανύπαρκτες και ανυπόστατες δικές μου αναμνησίες αεροπλάνων ενός πολέμου τον οποίο δεν έζησα ποτε. Ενα πόλεμο για τον οποίο μου διηγήθηκαν δασκάλοι και παππούδες. Η κάθε προσκείμενη σιωπή γέμιζε με ήχους αεροπλάνων και σειρήνων πολέμων του κόσμου που εγκλώβιζαν το παιδικό μου μυαλό.

Ένα απο τα πρώτα βιβλία που είχα διαβάσει ως παιδί ήταν Η ζωη εν τάφω του Στρατή Μυριβήλη. Οι γεώσακκοι που περικύκλωναν τους πρωταγωνιστές του βιβλίου που ήταν κλεισμένοι στις χωματερές κατα τη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου θύμιζαν τους γεώσακκους της πράσινης διαχωριστικής γραμμής. Τα πάντα θύμιζαν σύνορα. Η θάλασσα φάνταζε επίσης σαν σύνορο εγκλωβισμού. Οι ειδήσεις ήταν εγκλωβισμένες στις επαναλήψεις λέξεων όπως «συνομιλίες» «διασκέψη» «ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών» «αττίλας» και «πρόεδρος.» Οι άνθρωποι ήταν κολλημένοι στις τηλεοράσεις, κολλημένοι σε μια επιστροφή που δεν ηπήλθε και δεν θα επέλθει ποτε…

Οι αναμοχλεύσεις του νερού της θάλασσας θύμιζαν τις αναμοχλεύσεις του μυαλού των ανθρώπων καθώς ανασαΙναν και “ποφυσούσαν” ή ξεφυσούσαν τον πόνο με πολλαπλούς αναστεναγμούς της καθημερινότητας. Ο ήχος του νερού της θάλασσας γινόταν ένα με τους αναστεναγμούς των ανθρώπων, του πατέρα μου, της αδερφής της γιαγιάς μου που πέθανε πρόσφατα. Τα μάτια της πάντα ανήσυχα φώναζαν πως έχασε το τόπο της αλλά πιο πολύ φώναζαν γιατί έχασε τα νιάτα της στην προσφυγιά.

Η ζωή μου σημαδεύτηκε απο διαδηλώσεις στο οδόφραγμα του Λήδρα Πάλας, απο γκρί, μπλέ και άσπρους μαθητές που ονειρεύονταν πως μια μέρα θα ξεπηδήσουν τα οδοφράγματα και του γεώσακκους, θα διέγραφαν τα σύνορα, και θα γίνονταν οι νέοι ήρωες των οδοφραγμάτων. Σημαδεύτηκαν τα νεανικά μου χρόνια απο φωτορεπόρτερ και δημοσιογράφους που πρωταγωνιστούσαν στις τηλεοράσεις να μιλούν για στρατούς, για δύσκολα σενάρια των Ηνωμένων Έθνων, για ιδέες Γκάλι, για ιδέες Ντεκουαγιάρ, το Μακάριο, το Γρίβα. Ολα αυτά ήταν τοσο ξεκάθαρα μπερδεμένα που κανείς απο εμάς, τη γενιά του οδοφράγματος, δεν γνώριζε τελικά για το ποιός έφταιγε, φταίει και δεν φταίει.

Είμαστε τα παιδιά της μετα-μνήμης. Ζούμε στη σκιά της μνήμης των άλλων. Είμαστε η γενιά του οδοφράγματος της οδού Λήδρας και του φράγματος της δικής μας μνήμης.

Η Penelope Tremayne για την Κύπρο του 1956

Σε αντίθεση με τα Πικρολέμονα του Lawrence Durrell, το βιβλίο της Penelope Tremayne Below the Tide (Μέσα στην πλημμυρίδα), που εκδόθηκε το 1958 στο Λονδίνο και το 1959 στη Βοστώνη, δεν έγινε ευρύτερα γνωστό.1 Η συγγραφέας, η οποία ζει στην Κύπρο για ένα χρόνο (1956) και εργάζεται ως νοσοκόμα στον Ερυθρό Σταυρό, θέλησε να καταγράψει την προσωπική της εμπειρία και τις εντυπώσεις της από το νησί. Καθόλου τυχαία ο L. Durrell προλογίζει το βιβλίο αυτό και συνοψίζει το στίγμα του. Επικροτεί την άποψη της συγγραφέως, ότι δηλαδή η Κύπρος βρίσκεται κάτω από τρομοκρατικό καθεστώς, ότι οι κάτοικοι υποφέρουν λόγω αποπροσανατολισμού και ανασφάλειας και ότι «ο μέσος Κύπριος πιέζεται να συνεργαστεί, αλλιώς πληρώνει το ‘τίμημα’». Επίσης, κάνει λόγο για το «κουράγιο» της Tremayne, η οποία «επέλεξε να ζήσει μόνη και άοπλη σε ένα ελληνικό χωριό, όπου οι τρομοκράτες αναγκάζονταν να διαλέγουν ‘εύκολους στόχους’».2
Με ανάλογο τρόπο και η Tremayne προσυπογράφει την άποψη του Durrell ότι η ΕΟΚΑ ήταν εξτρεμιστική οργάνωση και ότι δρούσε με τρόπο τρομοκρατικό. Το επιχείρημά της ταυτίζεται και με την άποψη ενός ολλανδού περιηγητή στην Κύπρο, του Huizinga Jakob Herman, ο οποίος γράφει το 1956: «οι Έλληνες υποκινούνται από εθνικιστικά συναισθήματα και επιτρέπουν παρεξηγημένα εθνικά συμφέροντα να κυριαρχήσουν πάνω από το συλλογικό συμφέρον του ελεύθερου κόσμου, το οποίο οι Βρεττανοί, με όλη τους την ειλικρίνια, θεωρούσαν ως το καθοδηγητικό τους αστέρι».3
Το βιβλίο αυτό αποτελεί την ενδιαφέρουσα μαρτυρία ενός ανθρώπου, ο οποίος φτάνει στο νησί με την πρόθεση να προσφέρει ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά τελικά φαίνεται πως απογοητεύεται από την πολιτική κατάσταση που επικρατεί στο νησί. Πρόκειται για την προσωπική κατάθεση μιας ξένης επισκέπτριας, της οποίας τα φιλελληνικά συναισθήματα φαίνεται πως κλωνίζονται λόγω του ένοπλου αγώνα του 1955-59. Οι εντυπώσεις τις οποίες κουβαλά μαζί της για το νησί και τους ανθρώπους του προκαλούν διάθεση για αμφισβήτηση και προβληματισμό: «Όταν έφτασα στην Κύπρο, είχα στο μυαλό μου διάφορες λανθασμένες εντυπώσεις για το νησί. Περίμενα ότι θα έμοιαζε με τα νησιά του Αιγαίου, περίμενα ότι οι Ελληνοκύπριοι θα έμοιαζαν στους Έλληνες. Περίμενα ότι οι Άγγλοι στο νησί θα συμπεριφέρονταν όπως τους Άγγλους στην Αγγλία. Καμιά από αυτές τις εντυπώσεις δεν θα μπορούσε να ήταν πιο απομακρυσμένη από την πραγματικότητα» (σ. 14).
Ας σημειωθεί ότι η συγγραφέας, πριν από την άφιξή της στην Κύπρο, βρισκόταν στην Ελλάδα• γνώριζε αρκετά καλά την ελληνική γλώσσα και είχε τη δυνατότητα να συνομιλεί στα ελληνικά με τους κατοίκους κατά τη διάρκεια της διαμονής της στην Κύπρο. Η στάση της απέναντι στους απλούς ανθρώπους του νησιού είναι σε γενικές γραμμές θετική: «Οι Ελληνοκύπριοι είναι άνθρωποι πολύ ευγενικοί, φιλικοί και μου φαίνεται επίσης ότι είναι έξυπνοι και εύστροφοι, δεν επιδίδονται σε βία και αιματοχυσίες, τακτική η οποία δεν τους αρμόζει». Όμως η στάση της γίνεται και αρνητική, όταν θεωρεί τους Κυπρίους ανώριμους, αδιάφορους και απερίσκεπτους στα τα εθνικά τους φρόνηματα: «Ο μέσος Κύπριος δεν γνώριζε, αλλά ούτε ήθελε να γνωρίζει γιατί γινόταν όλη η φασαρία. Ήξερε απλά ότι κάποιοι νέοι άνθρωποι […] αγωνίζονταν για την ελευθερία». Επίσης, «γι’ αυτούς η ΕΟΚΑ είναι κάτι το μυστηριώδες και ηρωικό, το οποίο κινείται σε ένα θελκτικό χώρο ψευδωνύμων και μεταμεσονύχτιων μασκών, οι οποίες δρούν πάνω σε απομακρυσμένους λόφους. Τέτοιες καταστάσεις γοητεύουν τους εφήβους» (σσ. 81, 82, 175).
Η ένοπλη εξέγερση των Κυπρίων, η επαναστατική βία με σκοπό την απαλλαγή από το αποικιοκρατικό καθεστώς, δεν διαπράττεται βέβαια χωρίς ηθικά διλήμματα από τη μεριά αυτών που την πραγματοποιούν, εάν αυτή καθίσταται απαραίτητη για το συλλογικό συμφέρον. Η καταφυγή στον ένοπλο αγώνα ρητορικοποιείται, θεωρητικοποιείται ή μετονομάζεται, αν θέλετε, σε μια γενικότερη έννοια• στην έννοια της τρομοκρατίας: «Το Τρόοδος ήταν άσχημη περιοχή για τους τρομοκράτες», «σίγουρα δεν ήταν μια επιχείρηση για την οποία ένας πραγματικός τρομοκράτης θα ήταν περήφανος», «δεν είχα λόγο να πιστεύω ότι αυτός ο νέος ήταν μέλος κάποιας τρομοκρατικής οργάνωσης» (σσ. 30-33). Η επαναστατική βία γίνεται τρομοκρατία στα μάτια αυτών που παρακολουθούν από το θεωρείο, μια γενίκευση που αντανακλά την αποικιοκρατική ιδεολογία εκείνης της εποχής. Αλλά γι’ αυτούς που διαπράττουν την επαναστατική βία αποτελεί στην ουσία τραγική αναγκαιότητα.
Αξίζει να μας προβληματίσει ο ειδολογικός χαρακτήρας του βιβλίου: Είναι ταξιδιωτικό αφήγημα, χρονικό, προσωπική μαρτυρία ή πολιτικό ντοκουμέντο; Είναι γραμμένο με λογοτεχνικές αξιώσεις; Τελικά ποια είναι η σκοπιμότητα αυτού του κειμένου; Θα λέγαμε ότι πρόκειται μάλλον καλογραμμένο χρονικό, έκτασης 187 σελίδων, στο οποίο η συγγραφέας καταγράφει τις προσωπικές εμπειρίες και τις περιπέτειές της. Η αφήγηση είναι συνεχής, δεν διασπάται σε ενότητες. Ταυτόχρονα το κείμενο αποτελεί προσωπική μαρτυρία, αφού πάνω απ’ όλα δεσπόζει η προσωπική ματιά της P. Tremayne, η οποία μιλά σε πρώτο γραμματικό πρόσωπο και κάποτε σε πρώτο πληθυντικό, εκ μέρους των Βρετανών. Η συγγραφέας επισκέπτεται με την ιδιότητα της νοσοκόμας τις επαρχίες Λάρνακας, Λευκωσίας, Κερύνειας, Λεμεσού και Αμμοχώστου και προσπαθεί να προσφέρει τη βοήθειά της σε ανθρώπους που την έχουν ανάγκη.4 Δεν ενδιαφέρεται τόσο να περιγράψει τη φυσιογνωμία του χώρου και των ανθρώπων αλλά την πολιτική κατάσταση και τις συνήθειες και συμπεριφορές των κατοίκων σε σχέση με την ένοπλη εξέγερση. Επιδιώκει να προσδώσει στο βιβλίο της τον χαρακτήρα του ντοκουμέντου, παρόλο που δεν το συνοδεύει με βιβλιογραφία ή φωτογραφίες, όπως κάνει ο L. Durrell στα Πικρολέμονά του. Όμως η P. Tremayne παραθέτει στο τέλος του τόμου Γλωσσάριο κυπριακών πολιτικών ονομάτων και όρων (ΑΚΕΛ, ΕΟΚΑ, ΤΜΤ, Ταξίμ, Γρίβας κτλ.). Ο πολιτικός σχολιασμός είναι ίσως δικαιολογημένος λόγω της φορτισμένης κατάστασης που επικρατεί στο νησί. Συναφής είναι και προμετωπίδα: «But Greece and her foundations are built below the tide of war» (P.B. Shelley).5 Από εδώ ξεσηκώνεται και ο τίτλος του βιβλίου, που παραπέμπει στην έκρυθμη πολιτική κατάσταση στην Κύπρο.
Θα είχε ενδιαφέρον εάν καταφέρναμε να ξεπεράσουμε τη διπολικότητα τρομοκρατία από τη μια, απελευθερωτικός αγώνας από την άλλη. Επίσης, εάν δεχτούμε ότι το βιβλίο αυτό συμβάλλει έτσι ώστε να εμβαθύνουμε στα διλήμματα και την πολυπλοκότητα συναισθημάτων της συγγραφέως, η οποία έρχεται στο νησί με καλές και ανθρωπιστικές προθέσεις, αλλά γράφει ένα χρονικό με το οποίο κατακρίνει τον αντιβρετανικό και ενωτικό αγώνα των Κυπρίων. Από την άλλη, χρειάζεται να κατανοήσουμε τη στάση των Κυπρίων οι οποίοι, σύμφωνα με την P. Tremayne, υπομένουν την καταπίεση ενός επαναστατικού αγώνα και παραμένουν φοβισμένοι και τρομοκρατημένοι από τους ίδιους τους συμπατριώτες τους.

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Μικροφιλολογικά, Λευκωσία, 2008

1. Η Penelope Tremayne γεννήθηκε το 1921 και κατά καιρούς εργάστηκε στις Βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών αλλά και ως νοσοκόμα στον Ερυθρό Σταυρό. Έζησε στην Ελλάδα, Κύπρο και Σινγκαπούρη. Δημοσιεύει ποιήματα και βιβλία για παιδιά. Επίσης έχει εκδόσει τα εξής βιβλία: Nor Iron Bars a Cage, London, 1988, A Writer or Something, London, 1988 Under Helicon: Journeys in the Mediterranean, London, 1987.
2. Penelope Tremayne, Below the Tide, Βοστώνη, 1959. Από την εισαγωγή του Durrell χωρίς αριθμούς σελίδων. (σύνολο σελίδων εισαγωγής: 1.5) Οι παραπομπές (που ενσωματώνονται σε παρένθεση στο κείμενο) αφορούν την έκδοση αυτή.
3. Huizinga Jakob Herman, A Dutchman Looks at Cyprus, 1956, 8.
4. Αναφέρεται στα χωριά Σταυρός, Πρόδρομος, Κάμπος, Τσακίστρα, Πλάτρες, Τρόοδος, Δένεια, Ξερός, Μοναστήρι του Κύκκου και σε άλλα που δεν κατονομάζονται.

Στοχασμοί για μια στιγμή

« twelve hundred million men are spread
about this earth and I and you
wonder, when you and I are dead,
what will those luckless millions do?»

The last department, R. Kipling

Γυροφέρνοντας σε θάλασσα κλειστή
Θαρρώ πως είδα την μορφή σου,
Εσένα που δεν βλέπεις, δεν μιλάς και δεν ακούς
Και άγγιξα μιαν άκρη απ’ την ψυχή σου

Φώς που δεν εγνώρισες ποτέ μα που σαν κάτι απ΄αυτό να είχες πάρει
Πόσο έμοιαζαν οι φωνές και τα τραγούδια
Σε όσα έλεγες εσύ με τη σιωπή…

Σου χάρισα για λίγο το καράβι
Που με ταξίδεψε κάποτε μακρυά

Στον κόσμο σήμερα…πως να μάντευες,
Τι φρίκη, τι κακία, τι φοβερές φωνές
Πιο μόνος θα έμενες, στο είπα…

Μα εσύ όμως πάλι,

Στον Ποσειδώνα υψώνεις προσευχές
Για να σε ταξιδέψει πέρα
Με το βυθό πλέκεις τραγούδι ναυτικό
Μα μια στιγμή
« μια πληγή και τρείς κραυγές»,

Είναι η θάλασσα κλειστή ,
Και πως να ταξιδέψεις;

%d bloggers like this: